S: Θα έκανες πρωταθλητισμό δηλαδή, έτσι;

Θα έκανα, ναι, γιατί μπορώ να πω ότι ήταν η δεύτερή μου φύση αυτό το πράγμα. Θυμάμαι δηλαδή ότι στα 15-16 μου περίπου, η μουσική και η πάλη παίζανε μέσα μου μπουνιές! Οι στερήσεις και η πειθαρχία που θα χρειάζονταν στην πάλη, αν συνέχιζα, είναι λίγο σκληρό πράγμα. Άλλη ζωή είναι στην ουσία. Στερείσαι το φαγητό και το φαγητό εγώ το λατρεύω (γέλια). Μ’ αρέσει πολύ και να μαγειρεύω.

Ε: Ελληνικά φαντάζομαι.

Τα πάντα. Από σούσι μέχρι μεξικάνικα! Και ελληνικά βεβαίως. Λατρεύω βασικά το φαί και ίσως αυτό να ήταν το μεγαλύτερο πλήγμα προς την ελληνορωμαϊκή.

Ε: Άρα δεν ήταν η μουσική τελικά (γέλια)…

(γελώντας) Ναι, ήταν που μου στερούσε το φαγητό! Εντάξει, έκανα την επιλογή μου, δεν ξέρω αν έκανα καλά ή όχι, πάντως δεν το έχω μετανιώσει. Παρολαυτά θα ήθελα να ήξερα τι θα έκανα αν συνέχιζα στην πάλη. Είναι ένα ερωτηματικό μέσα μου. Γιατί όντως ήμουν πολύ καλός. Η μουσική για μένα είναι μια μεγάλη ανάσα στη ζωή μου. Από τότε που ανακάλυψα ότι αυτό θέλω να κάνω, έφυγε ένα βάρος απ’ την ψυχή μου. Ήθελα να κάνω κάτι δημιουργικό και βρήκα αυτό.

S: Από τη μία έχουμε την ελληνορωμαϊκή πάλη με την οποία όπως είπαμε θα μπορούσες να κάνεις πρωταθλητισμό. Από την άλλη έχουμε τις σπουδές στα Οικονομικά τις οποίες νομίζω ολοκλήρωσες. Στη μουσική πώς κατέληξες; Πώς σε κέρδισε;

Η αλήθεια είναι ότι τις σπουδές στα Οικονομικά δεν τις τελείωσα ακριβώς. Είχα ένα εξάμηνο ακόμη να κάνω. Αρχικά είχα πάει για ηλεκτρολόγος μηχανικός. Μ’ άρεσε πάρα πολύ να σχεδιάζω αεροπλάνα. Όλος αυτός ο κλάδος, τα πειράματα, η φυσική, η χημεία, τα μαθηματικά… Τρελαινόμουνα με αυτά. Μου άρεσε η έρευνα σε όλα τα επίπεδα. Και στη μουσική δηλαδή, μ’ αρέσει η έρευνα, το έντονο ψάξιμο. Δεν τέλειωσα λοιπόν τις οικονομικές μου σπουδές. Παραλίγο να τις τελειώσω αλλά δεν τις τέλειωσα γιατί κάποια στιγμή ένιωσα ότι μάταια το έκανα όλο αυτό. Ήμουν μεγάλο παιδί πια, ήξερα τον εαυτό μου σε μεγαλύτερο ποσοστό και κατάλαβα ότι δεν μου άρεσε. Είναι σαν να λες, δεν μπορώ να το φάω αυτό γιατί θα μου κάνει κακό.

Ε: Και με ποια αφορμή έρχεσαι πια στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα είχα αρχίσει να έρχομαι τακτικά από το 1990. Μόνιμα ήρθα το ’97. Έκανα κάποιες συνεργασίες με τον Γιώργο Νταλάρα και τη Δήμητρα Γαλάνη, περιοδεία στις ΗΠΑ, τον Καναδά κλπ. Μετά ήρθα εδώ και συνεργάστηκα με τη Χαρούλα την Αλεξίου στη Νεφέλη. Έκανα μια πρώτη συμμετοχή στο δίσκο του Νίκου Ζούδιαρη «Αφήλιο» και από εκεί αρχίσαμε να βλέπουμε τα πράγματα λίγο πιο σοβαρά.

S: Αυτές οι συνεργασίες που είναι πραγματικά πολύ σημαντικές, γιατί μιλάμε για κάποια από τα κορυφαία ονόματα του ελληνικού τραγουδιού, πώς προέκυψαν ακριβώς; Ήσουν στην Ελλάδα τότε;

Ήμουν και εδώ και στην Αμερική. Όλα αρχίζουν με ένα άκουσμα. Σε ακούνε, τους αρέσεις, σε παίρνουν. Δεν είχα ακόμα διαμορφώσει μια εικόνα για το τι θα ήθελα να κάνω στην ελληνική μουσική.

Ε: Τι θα θελες να τραγουδήσεις ε;

Ναι. Ακόμα είμαι στο ψάξιμο (γέλια), αλλά εντάξει, έχω καταλάβει τι θέλω να κάνω περίπου. Ο καλός λόγος με αφορούσε πάντα, δηλαδή ο καλός στίχος. Η ποίηση με αφορούσε πάντα επίσης. Η μελωδία η διαχρονική και η «έξυπνη» πάντα με τράβαγε. Δεν μ’ άρεσε – και συνήθως είμαι λίγο σκληρός ίσως όταν πάει εκεί η κουβέντα – η μουσική με στοιχεία pop και ελαφριά, η μουσική δηλαδή που φτιάχνεται κυρίως για άλλους λόγους παρά για την μουσική, το τραγούδι, τη δημιουργία. Η μουσική για μένα δεν είναι μία, όπως λένε πολλοί. Είναι η καλή και είναι και η κακή. Όπως υπάρχει καλό και κακό φαγητό, καλός και κακός άνθρωπος. Μέσα μας υπάρχουν και τα δύο στοιχεία, ξέρουμε τη διαφορά…

Ε: Η καλή και η κακή περιορίζεται σε είδη; Δηλαδή υπάρχει ας πούμε καλή pop;

Ναι, σαφέστατα υπάρχει. Πιστεύω όμως ότι η καλή pop δεν έχει γίνει ακόμα στην Ελλάδα γιατί δεν έχουμε pop κουλτούρα. Έχουμε παρεξηγήσει το pop με το popular. Το pop είναι, για εκεί που μεγάλωσα εγώ δηλαδή, μια μουσική-τσιχλόφουσκα ας πούμε. Το popular είναι αυτό που αγκαλιάζει ο κόσμος. Μπορεί να είναι λαϊκό, να είναι κλασικό, να είναι από οποιοδήποτε είδος. Πιστεύω αυτό που είπα και πριν. Η μουσική δεν είναι μία. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που υπάρχουν κάποια διαχρονικά τραγούδια και κάποια που εξυπηρετούν άλλα πράγματα.

S: Πριν συναντήσεις τον Δημήτρη Υφαντή και την Ερωφίλη και φτιάξετε το Τρίφωνο, στην πορεία σου αυτή που ήταν πολύ σημαντική και είχε πολύ σπουδαίες συνεργασίες όπως είπαμε και πριν, θα ξεχώριζες κάποια στιγμή περισσότερο; Κάποια συνεργασία, είτε δισκογραφική, είτε επί σκηνής που ξεχωρίζεις;

Όλες οι στιγμές ήταν σημαντικές. Το γεγονός ότι ήμουν στην ομάδα του Νίκου Ζούδιαρη στο «Αφήλιο» και είπα αυτό το υπέροχο τραγούδι, παρέα με την Τάνια Τσανακλίδου, τον Τάκη Μπουρμά. Ή για τη συνεργασία μου με τη Χαρούλα, τι να πω… Επίσης, πολύ σημαντική για μένα στιγμή ήταν όταν συνεργάστηκα με τον Δημήτρη Μητροπάνο και κάναμε και περιοδεία στην Αυστραλία, στην Ευρώπη και αλλού. Σε αυτόν τον άνθρωπο χρωστάω ένα μεγάλο ευχαριστώ γιατί μου ξύπνησε κάτι μέσα μου, με δυο λόγια που μου είπε. Μου ξεκούμπωσε μια κάπως κλειστή και φοβισμένη διάθεση που είχα. Τον ευχαριστώ και δημόσια δηλαδή. Είναι για μένα σταθμός, μόνο και μόνο που μου είπε αυτά τα λόγια… Που μπορεί και να μην τα θυμάται τώρα, αλλά για μένα ήταν πολύ σημαντικά.

S: Το Τρίφωνο πώς ακριβώς δημιουργήθηκε; Ήταν ιδέα κάποιου εξαρχής ή προέκυψε στην πορεία;

Η ανάγκη να συνεργαστούμε σε ένα άλλο επίπεδο με ανθρώπους, δηλαδή όχι μόνο να συναντιόμαστε και να κάνουμε τη σεζόν και μετά ο καθένας να κάνει το δικό του κλπ, αυτή η ανάγκη υπήρχε και στους τρεις μας. Πλέον δεν ένιωθα καλά να είμαι πλαισίωμα σε κάποιον. Γιατί δεν γινόταν ουσιαστική συνεργασία εκεί. Ήταν το support που λέμε. Η ιδέα ήταν του Χρήστου Παπαμιχάλη από τον «Μελωδία», να συναντηθούμε εμείς οι τρεις και να κάνουμε τρεις βραδιές στο «Αερικό».

E: Γνωριζόσασταν μεταξύ σας;

Δεν γνωριζόμασταν προσωπικά, αλλά ο καθένας ήξερε τον άλλο από τις δουλιές και το χώρο. Λοιπόν εκεί πέρα ανακαλύψαμε αυτό που ψάχναμε. Ψάχναμε να είμαστε σε μια ομάδα με απόλυτη ελευθερία.

Ε: Έχει απόλυτη ελευθερία το Τρίφωνο;

Ναι, μέσα σε αυτήν την ωραία κατάσταση που έχουμε δημιουργήσει υπάρχει ελευθερία που δεν είχαμε ποτέ πουθενά αλλού. Ό,τι θέλουμε να βγάλουμε στη μουσική, ο,τι θέλουμε να τραγουδήσουμε, το κάνουμε. Μέσα από αυτήν τη γροθιά, ας το πούμε έτσι, ή μέσα από αυτό το περιβάλλον.

Ε: Προφανώς έχετε βρει πολλά κοινά στοιχεία…

Η αισθητική μας έχει πάρα πολλά κοινά σημεία, το κριτήριό μας είναι υψηλό. Ο Δημήτρης έχει βιώσει την ηπειρώτικη πλευρά της ελληνικής μουσικής. Η Ερωφίλη, λίγο πιο «ανοιχτή», μεγάλωσε στην Κρήτη, αλλά έχει ακούσει πολλά είδη. Εγώ έχω μεγαλώσει με όλα. Δηλαδή τραγουδάω και παραδοσιακά και ξενόγλωσσα. Μ’ αρέσει πάρα πολύ το rhythm n blues, η jazz… Πρόσφατα είχα κάνει με μια καλή φίλη πιανίστρια, την Τατιάνα Παπαγεωργίου, ένα ρεσιτάλ στο Deree από Gershwin μέχρι Θεοδωράκη, που εκεί μέσα ακούστηκαν τα πάντα. Πιάνο-φωνή. Ήταν κάτι το πάρα πολύ ωραίο. Κάτι τέτοιο κάνουμε και με το Τρίφωνο. Το Τρίφωνο όταν κάνει δικό του πρόγραμμα, δική του συναυλία, ακούς τα πάντα .και τα ακούς σε καλό επίπεδο, σε επίπεδο που πείθει δηλαδή. Και βέβαια υπάρχει και το πολυφωνικό στοιχείο που μας αρέσει πάρα πολύ.

Ε: Ουσιαστικά δηλαδή αυτή είναι η πρόταση του Τριφώνου; Μια άλλη ματιά στο ίδιο τραγούδι;

Μας αρέσουν οι διασκευές. Μας αρέσει να βάζουμε το πολυφωνικό στοιχείο σε τραγούδια που δεν είναι συνηθισμένο αυτό. Τα προσεγγίζουμε ίσως με έναν πιο «βυζαντινό» και σκηνοθετικό τρόπο. Όχι καθαρή τριφωνία, όπως έχουμε συνηθίσει… Με το συναίσθημα πιο πολύ. Ντύνουμε το τραγούδι με φωνές με αυτόν τον τρόπο. Αυτή είναι η λογική. Ο καθένας ξεδιπλώνει τον κόσμο που έχει μέσα του και νομίζω ότι ο ακροατής γεμίζει από ακούσματα όταν έρχεται να μας ακούσει.

Ε: Το Τρίφωνο προτιμάει τις διασκευές;

Όχι, δεν προτιμάει τις διασκευές. Του αρέσουν πολύ οι διασκευές. Εντάξει, το «Προσοχή Τρίφωνο» είχε κυρίως διασκευές, αλλά ο προηγούμενος δίσκος, ο δίσκος «Τρίφωνο», ήταν όλος με καινούρια τραγούδια. Δεν είχε την τύχη που είχε το «Προσοχή Τρίφωνο», που είχε δύο καινούρια τραγούδια και τα υπόλοιπα ήταν διασκευές σε τραγούδια της Λίνας (σ.σ. Νικολακοπούλου), αλλά τώρα έχουμε ήδη αρχίσει ένα ολοκαίνουριο υλικό που θα βγει περίπου το Σεπτέμβρη-Οκτώβρη.

S: Πες μας δυο λόγια για αυτόν τον δίσκο που ετοιμάζετε. Θα είναι πάλι σε συνεργασία με τη Λίνα Νικολακοπούλου; Με όλα τα τραγούδια καινούρια;

Ναι, θα είναι όλα τα τραγούδια καινούρια σε στίχους της Λίνας και θα υπάρχουν εκπλήξεις από πρόσωπα μέσα, συνθετών κλπ και νομίζω θα έχει πολύ ενδιαφέρον. Έχουμε αποκτήσει αρκετή πείρα στο τι θέλουμε σαν άκουσμα να έχουμε και είναι λογικό γιατί κάθε φορά που κάνεις κάτι, εστιάζεις περισσότερο σε αυτό που θέλεις.

E: Με τη Λίνα Νικολακοπούλου έχετε ταιριάξει έτσι; Πώς έγινε και ήρθατε κοντά και συνεργαστήκατε;

Με τη Λίνα εγώ είχα συνεργαστεί παλιά, σε μια παραγωγή που είχε κάνει με το Γιάννη Σπάθα και τον Νίκο Αντύπα, τη Νεάπολη. Είχα πάρει μέρος σε εκείνη την παράσταση. Μας είχε πάρει τηλέφωνο κάποια στιγμή να συμμετάσχουμε σε κάποιο αφιέρωμα που θα γινόταν σε εκείνη, με σκοπό τη βοήθεια σε παιδιά με ειδικές ανάγκες. Έτσι διασκευάσαμε πέντε τραγούδια. Από εκεί έγινε το πρώτο γεφύρωμα μεταξύ μας και είπαμε να κάνουμε έναν δίσκο

Ε: Και έγινε το «Προσοχή Τρίφωνο».

Ακριβώς. Έγινε το «Προσοχή Τρίφωνο» με το «Να μ’ αγαπάς», το οποίο ήρθε από την Αργεντινή. Είχαμε πάει με τη Λαϊκή Ορχήστρα Μίκης Θεοδωράκης να παρουσιάσουμε το Canto General εκεί για τους Αργεντινούς και τους Βραζιλιάνους. Εκεί είχα πάει σε ένα club που χορεύανε tango. Μία απίστευτη εμπειρία! Έβλεπα το πάθος στον νέο κόσμο, δηλαδή παιδιά 17-18 χρόνων να χορεύουν αυτόν τον ωραίο και παθιασμένο χορό με τόση αρτιότητα και τόση περηφάνια… Και ξαφνικά κλείνουν όλα τα φώτα και ακούγεται αυτό το τραγούδι. Narcotango, του Libedinsky, έτσι; Και ήρθαν όλοι οι δάσκαλοι που έδειχναν και χόρευαν tango. Εγώ τρελάθηκα! Άλλη λέξη δεν μπορώ να βρω! Τρελάθηκα! Πάω κατευθείαν στον dj που μου είπε ότι στην είσοδο έχει το cd, το αγοράζω και πραγματικά το έλιωσα τη βραδιά αυτή. Το έδειξα την επόμενη μέρα στα παιδιά, το λάτρεψαν κι αυτοί κι έτσι το φέραμε στη Λίνα η οποία έβαλε τους στίχους και το τραγούδι έχει πλέον αγαπηθεί και εδώ. Ήταν ωραία διαδρομή για το τραγούδι αυτό.

S: Μιας και συζητάμε για αυτό το τραγούδι, το οποίο αγαπήθηκε από τον κόσμο και ακούστηκε πολύ από τα ραδιόφωνα, ποια είναι η άποψή σου για το ραδιόφωνο στην Ελλάδα; Βοηθά στην ανάδειξη του καλού τραγουδιού που λέγαμε και προηγουμένως;

Όταν ένας σταθμός προσπαθεί να εξυπηρετήσει οικονομικούς και μόνο λόγους, πέρα από το ίδιο το τραγούδι, τότε θα πέσει το επίπεδό του. Όλο αυτό πάει αλυσίδα, είναι ένας κύκλος. Ο κόσμος πρέπει να απαιτεί, το ράδιο πρέπει να μορφώνει… Γενικά νομίζω, σε όλα, όχι μόνο στη μουσική, νομίζω ότι οφείλουμε όλοι κάποια στιγμή να κάνουμε και αυτό που πρέπει και όχι μόνο την «τρέλα» μας. Είμαστε σε δημοκρατία και η δημοκρατία μάς δίνει τη δυνατότητα να κάνουμε και τα δύο. Ε δεν μπορούμε να κάνουμε μόνο το ένα…

Ε: Είναι αυτό που λέμε ότι η δημοκρατία έχει και υποχρεώσεις, δεν έχει μόνο δικαιώματα.

Ναι, είναι υποχρέωσή μας να κάνουμε και αυτό που πρέπει και όχι μόνο αυτό που θέλουμε. Εντάξει, νομίζω όμως ότι θα βρούμε το δρόμο μας. Όλος ο κόσμος, δεν λέω μόνο για την Ελλάδα. Γιατί δεν γίνεται να πιάσουμε μόνο την Ελλάδα και να λέμε ότι όλα είναι άσχημα εδώ κλπ.

Ε: Ειδικά σε ό, τι έχει να κάνει με τη μουσική, τις δισκογραφικές, τα ραδιόφωνα, εμείς είμαστε ένα μικρό κομμάτι, έτσι; Τα περισσότερα έχουν συμβεί ήδη έξω και έρχονται μετά εδώ.

Ξέρεις τι γίνεται όμως; Μια μεγάλη ειρωνεία. Λογοτεχνικά δεν παιζόμαστε! Δεν συγκρίνεται αυτό που κάνουμε.

S: Αυτό το πιστεύεις και για το σήμερα ή μόνο για την κλασική λογοτεχνία;

Βέβαια και για το σήμερα. Μα είναι δυνατόν μια χώρα που έχει παράγει χιλιάδες χρόνια αυτό το πνεύμα ξαφνικά να σταματήσει; Δεν γίνεται αυτό το πράγμα. Και μουσικά έχουμε τόσο πλούσια ακούσματα… Έχουμε αυτή τη μικρή γη και έχει περάσει από εκεί πάνω…, τι δεν έχει περάσει! Πιάνεις αυτή τη γη από το Βορρά μέχρι το Νότο και από τη Δύση μέχρι την Ανατολή και τρελαίνεσαι με το τι υπάρχει! Ε αυτό το πράγμα δεν μπορούμε να αξιοποιήσουμε, γιατί έχουμε αυτήν την ξενομανία και λέμε «πρέπει να κάνουμε αυτό το πιασάρικο κλπ». Εντάξει και αυτό πρέπει να γίνεται, δεν λέω ότι δεν πρέπει να γίνεται, αλλά να κάνουμε και αυτό που πρέπει. Χάνουμε την ταυτότητά μας και ίσως επειδή δεν αγαπάμε τον εαυτό μας. Πρέπει να αγαπάμε αυτή τη χώρα γιατί όντως μας έχει δώσει πολλά πράγματα. Και συγκινούμαι που το λέω αυτό γιατί δεν την ένιωσα εδώ πέρα αυτή τη χώρα μεγαλώνοντας. Την ένιωσα αλλιώς. Την είδα απ’ έξω και τώρα την βλέπω και από μέσα. Μόνο αν την δεις απ’ έξω θα δεις το τι αξίζει. Και αξίζει πάρα πολλά. Πρέπει να σταθούμε υπεύθυνοι πια σε πάρα πολλά πράγματα.

S: Πολλοί λένε ότι μουσικά η Ελλάδα δεν έχει τη δική της ταυτότητα. Ότι παίρνουμε πράγματα απ’ έξω χωρίς να τα έχουμε «χωνέψει». Ή και ότι δεν βγάζουμε ενδιαφέροντα σύγχρονα πράγματα, που να είναι δική μας πρόταση. Το πιστεύεις αυτό;

Το ότι παίρνουμε πράγματα απ’ έξω χωρίς να τα έχουμε «χωνέψει», γίνεται ναι. Αλλά το ότι η Ελλάδα δεν έχει τη δική της ταυτότητα μουσικά διαφωνώ κάθετα! Ταυτότητα έχει. Είναι σαν να τρως συνέχεια ένα πολύ καλό φαγητό από έναν πολύ καλό σεφ που φτιάχνει απίστευτα πράγματα. Αν τρως λοιπόν τα ίδια πράγματα συνέχεια, έχεις ένα στάνταρ, αλλά αρχίζεις και λες «κάτσε να δοκιμάσω και το άλλο». Είμαστε συνέχεια στο «κάτσε να δοκιμάσω και το άλλο, το απ’ έξω». Είμαστε, όπως λέμε και στην Αμερική, στο «the grass is always greener on the other side». Είμαστε εγκλωβισμένοι σε αυτή τη σκέψη.

E: Έχουμε χορτάσει δηλαδή από την ποιότητα;

Όχι, μένουμε στο ότι το γρασίδι του άλλου είναι… πιο πράσινο και κοιτάμε μονίμως εκεί, προς τα έξω, χωρίς να κοιτάμε το δικό μας το γρασίδι. Είμαστε εγκλωβισμένοι σε αυτό, όχι ότι δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε αυτό που έχουμε. Μπορούμε να κάνουμε σύγχρονα πράγματα με τον πλούτο που υπάρχει εδώ μουσικά. Μπορούμε να κάνουμε πραγματικά ό, τι θέλουμε.

S: Νομίζω ότι ο συνδυασμός ειδών και επιρροών που γίνεται στην Ελλάδα είναι κάτι το μοναδικό.

Μα είναι…

Ε: Αν πούμε «μοναδικό» θα αδικήσουμε άλλες χώρες. Είναι μάλλον κάτι σπάνιο.

Σπάνιο είναι σίγουρα. Όταν λέμε μοναδικό, εννοούμε ότι κάτι γίνεται εδώ που όντως είναι μοναδικό…

Ε: Με την έννοια ότι δεν υπάρχει αλλού ακριβώς το ίδιο.

Ναι. Δηλαδή όχι ότι δεν μοναδικό αυτό που κάνουν για παράδειγμα στην Ινδία. Η μουσική τους είναι απίστευτη! Οι δικοί μας πολιτισμοί, η πεντατονική κλίμακα στα Ηπειρώτικα ας πούμε που μοιραζόμαστε με τόσους λαούς, με την Ινδία, με την Κίνα, με τα blues στην Αμερική… Αυτό είναι κάτι το μοναδικό που ταυτόχρονα όμως μας συνδέει με όλο τον κόσμο. Αλλά για κάποιο λόγο επιμένουμε να λέμε ότι «το γρασίδι είναι πιο πράσινο στην άλλη μεριά» και αγνοούμε αυτό που έχουμε εδώ.

Ε: Ποιος φταίει για αυτήν την κατάσταση; Οι ακροατές, οι δημιουργοί, αυτοί που το πουλάνε;

Το «τι φταίει» δεν μπορώ να το ξέρω ακριβώς. Φταίει όμως κάτι. Ίσως για κάθε άνθρωπο να φταίει κάτι το διαφορετικό. Ίσως χρειαζόμαστε χρόνο ακόμα για να καταλάβουμε το τι φταίει. Αν δεις πόσα δεινά έχει περάσει η χώρα και μάλιστα ιστορικά πρόσφατα… Φαντάσου δηλαδή να μην είχε γίνει ο Εμφύλιος. Ακόμα δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε την προσφυγιά. Ή την προχειρότητα και την προσωρινότητα. Έχουμε μια «προσωρινή» διάθεση στα πράγματα. Όταν έφτιαξαν την Ακρόπολη δεν είχαν προσωρινή διάθεση. Είπαν «αυτό θα μείνει». Και ίσως φανεί λίγο σκληρό αυτό που θα πω - πάντως δεν ισχύει μόνο για εδώ – αλλά ίσως να παίρνουμε πολύ σοβαρά τον εαυτό μας και όχι τόσο αυτό που κάνουμε. Και το κάνουμε όλοι αυτό! Σε όλα τα επίπεδα. Παρολαυτά ο Έλληνας έχει κάτι το μοναδικό.

Ε: Τον αγαπάς πάρα πολύ, μάλλον γι’ αυτό το λες…

Όντως τον αγαπάω. Αγαπάω αυτή τη χώρα πάρα πολύ και πραγματικά πονάω που δυσκολεύεται σε πολλά πράγματα. Δυσκολεύεται να «πετάξει» από πάνω της πράγματα που δεν είναι και δικά μας…

Ε: Ποιο είναι πιο σκληρό, το να είσαι στην Αμερική και να σκέφτεσαι το όνειρο της Ελλάδας ή να είσαι εδώ και να σε πληγώνει;

Κάποιος που αγαπάει πολύ κάτι, όπου και να είναι τον πληγώνει. Και εκεί να ήμουν θα με πλήγωνε. Όπως με πληγώνει και η Αμερική. Μία χώρα που έχει μαζέψει ό, τι καλύτερο υπάρχει στον πλανήτη, δεν έχει κατορθώσει να είναι το απόλυτο παράδειγμα. Δεν είναι φρίκη αυτό; Δεν λέω να είναι τέλεια, αλλά σε ζητήματα που θα έπρεπε να φαίνεται η πραγματική δύναμή της τη βρίσκω πολύ λίγη, ενώ θα μπορούσε να κάνει θαύματα. Όπως όλες οι μεγάλες χώρες δηλαδή. Τώρα ας πούμε έρχεται η Κίνα, η οποία σύντομα θα έχει δύναμη που ίσως ούτε η Αμερική δεν είχε ποτέ. Λόγω πληθυσμού και άλλων παραγόντων. Για να δούμε τι θα κάνει κι αυτή…

S: Επιστρέφοντας λίγο στα του Τριφώνου, έχει νιώσει ποτέ κάποιος από εσάς ότι σας δεσμεύει αυτή η συνύπαρξη σε αυτό το σχήμα; Το ρωτάω με την εξής έννοια. Καθένας από εσάς κατά γενική ομολογία είναι ένας εξαιρετικός ερμηνευτής από μόνος του και έχει κάνει και συμμετοχές σε δίσκους άλλων καλλιτεχνών. Υπάρχουν στιγμές που νιώθετε ότι σας δεσμεύει η συνύπαρξη ή που ενδεχομένως οι επιθυμίες σας καλλιτεχνικά να συγκρούονται;

Στην αρχή ώσπου να βρούμε τρόπο να είμαστε σαν οικογένεια, γιατί τώρα πια σε αυτό το επίπεδο είμαστε, εκεί ίσως και να μπορούσαν να υπάρξουν τέτοια θέματα. Τώρα δεν υπάρχουν τέτοια πράγματα. Για παράδειγμα δεν θα υπήρχε κανένα πρόβλημα από μεριάς δικής μου και της Ερωφίλης στο να στηρίξουμε τον Δημήτρη αν θέλει να κάνει μια δουλιά με Ηπειρώτικα. Ούτε τα παιδιά αν θέλω να κάνω κάτι εγώ μόνος μου και πάει λέγοντας. Τη μουσική όσο πιο ελεύθερη την αφήνεις, τόσο καλύτερα είναι. Τα γκρουπ διαλύονται επειδή δεν έχουν νικήσει τους εγωισμούς. Αυτό είναι ξεκάθαρο. Σε εμάς δεν προκύπτει αυτό το πράγμα. Θέλουμε να κάνουμε μουσική. Ξέρουμε πολύ καλά ότι αν ένας από εμάς κάνει κάτι καλό, θα κερδίσει και ο άλλος. Είναι τόσο απλά και ξεκάθαρα τα πράγματα.

S: Πάντως σε εποχές αποθέωσης του ατομισμού και της μοναχικότητας, αυτό που κάνετε νομίζω ότι είναι σπάνιο και είναι και ο δύσκολος δρόμος. Συναντάτε δυσκολίες έχοντας διαλέξει αυτό το δρόμο;

Όχι, εμείς δεν δυσκολευόμαστε, γιατί όλοι μας από μικροί που ξεκινήσαμε να τραγουδάμε το κίνητρό μας δεν ήταν το «να βγούμε μπροστά». Δεν ήταν ποτέ αυτό και γιατί να είναι τώρα. Χαιρόμαστε πολύ αυτό που κάνουμε. Γι’ αυτό νιώθουμε τυχεροί και όχι επειδή κάναμε ένα σουξέ. Καλά που ήρθε και αυτό βέβαια γιατί μας δίνει συνέχεια, αλλά αυτό που κάνουμε σαν Τρίφωνο είναι το σημαντικό για εμάς και θα ήθελα να υπάρχει και αλλού. Τα Υπόγεια Ρεύματα για παράδειγμα, αν πιάσεις καθέναν ξεχωριστά από το γκρουπ που είναι ένας κι ένας… κάπως έτσι είναι τα πράγματα και εκεί.

Ε: Αυτό θέλει πολύ δουλιά βέβαια. Και ομαδική ο ένας με τον άλλο και προσωπική.

Είναι όπως σε μία σχέση που μιλάς στον άλλο, τον πονάς, είσαι δίπλα του, τσακώνεστε αλλά πάντα τα βρίσκετε… Δεν είναι τίποτα δύσκολο. Δεν περιγράφω μια ουτοπική κατάσταση. Δόξα τω Θεώ, έτσι είναι αυτή τη στιγμή το Τρίφωνο. Και με τη Λίνα δηλαδή τώρα, έτσι είναι τα πράγματα. Υπάρχει μια τυφλή εμπιστοσύνη.

S: Είναι πραγματικά δύσκολο, σπάνιο και πολύ όμορφο αυτό που κάνετε σαν Τρίφωνο, αλλά τώρα με τη συνεργασία σας με τη Λίνα Νικολακοπούλου, κάνετε και ένα βήμα παραπάνω σε αυτήν την ομαδική προσπάθεια, έτσι;

Είμαστε όλοι μας σκληρά άτομα όμως, μην νομίζεις. Εννοώ ως προς τις απόψεις μας, τη φιλοσοφία μας, τις επιθυμίες μας. Αλλά υπάρχει μία δημιουργική προσέγγιση. Προτείνει ο ένας, προτείνει και ο άλλος και μέσα από όλο αυτό φαίνεται το τι είναι πιο δυνατό και προς τα πού πάμε. Αυτό ισχύει και για τη γνώμη μας προς τα έξω. Δεν είμαστε αυτό που λένε πολλοί «αχ τι καλά παιδιά» με την έννοια που το λέει ο Έλληνας. Απλά δεν μας αρέσει να «φωνάζουμε» όπως κάνουν πολλοί.

Ε: Ίσως είναι αυτό που είπες πιο πριν, ότι όταν στόχος είναι το να κάνουμε μουσική, τότε μάλλον δεν χρειάζεται να «φωνάζει» κανένας.

Αυτό που θέλω να πω είναι ότι δεν είναι μόνο ως προς τη μουσική. Είναι γενικά η άποψή μας σφαιρικά, για όλα. Έχουμε καλά και δυνατά σχέδια που θέλουμε να υλοποιήσουμε. Απλά το κάνουμε με έναν άλλο τρόπο.

S: Έχετε υπόψη σας άλλη ομάδα καλλιτεχνών στην Ελλάδα που να κάνει κάτι αντίστοιχο με αυτό που κάνετε εσείς σαν Τρίφωνο; Έχετε σκεφτεί ότι θα μπορούσαν κάποιοι νεότεροι να σας δουν σαν παράδειγμα και να παρακινηθούν ώστε να κάνουν κάτι παρόμοιο;

Αντίστοιχα σχήματα υπάρχουν σίγουρα πολλά. Αν όχι τρεις φωνές, τότε σίγουρα τρεις μουσικοί. Υπάρχει ας πούμε η Σπείρα-Σπείρα του Σταμάτη Κραουνάκη που μπορεί να είναι μια διαφορετική κατάσταση από εμάς, επειδή φλερτάρει πιο πολύ με το θέατρο, αλλά και πάλι μια ομαδική δουλιά είναι και εκεί. Στην Κρήτη έχουμε γνωρίσει τις «Φωνές του Νότου», που μπορεί να μην είναι ακόμα τόσο γνωστοί, αλλά είναι καμιά 15αριά παιδιά που κάνουν πολύ ωραία πράγματα. Ακούς δηλαδή 15 φωνές να κάνουν τετραφωνίες και σου σηκώνεται η τρίχα! Ή ας πούμε ο Δημήτρης ασχολείται τώρα με ένα πολυφωνικό σχήμα που κάνει ηπειρώτικα και είναι εκπληκτικοί. Νομίζω υπάρχουν σε όλη την Ελλάδα τέτοιου είδους σχήματα. Έχω την αίσθηση ότι στα επόμενα 10 χρόνια θα βγουν πολλά ομαδικά πράγματα στη μουσική, που θα κάνουν και εντύπωση και θα αλλάξουν το σκηνικό.

Ε: Και από πού θα βγουν; Από τις δισκογραφικές;

Οι δισκογραφικές θα ζοριστούν και ζορίζονται αρκετά ήδη. Δεν θα ελέγχουν όλο το μουσικό φάσμα. Τώρα με το Διαδίκτυο θα αλλάξει όλο το τοπίο.

S: Θα μπορούσες να φανταστείς να εκλείψει ο δίσκος σαν υλικός φορέας της μουσικής;

Εγώ δεν θα ήθελα, αλλά νομίζω κάτι τέτοιο θα γίνει. Όμως, όταν υπάρχει ένας δίσκος-concept που έχει μέσα -εκτός από τα τραγούδια - και το βιβλιαράκι με τις ζωγραφιές, τις εικόνες, τα σημειώματα, τις πληροφορίες… Αυτό νομίζω δεν θα πάψει να υπάρχει.

Ε: Το άλμπουμ μπορεί και να ακολουθήσει μία άλλη μορφή πρότασης, αλλά δεν ξέρω κατά πόσο μπορεί αυτή η πρόταση να είναι ολοκληρωμένη. Να υπάρχει δηλαδή ένας φορέας οποιασδήποτε μορφής που να έχει 15-20 τραγούδια ή αν θα πάμε στο να βγαίνουν τα τραγούδια ένα-ένα ή δύο-δύο.

Νομίζω ότι υπάρχει λόγος να υπάρχει κάτι χειροπιαστό, να το πω έτσι. Όπως έχει ο άλλος το βιβλίο και το παίρνει, το διαβάζει, το αφήνει, το ξαναπιάνει κλπ, έτσι να έχει και τον δίσκο.

S: Αυτό που λέγαμε και πριν για το βιβλιαράκι του δίσκου, που υπάρχει σήμερα. Αν οι δίσκοι βγαίνουν μόνο σε ηλεκτρονική μορφή, υπάρχει άνθρωπος που θα κάτσει να «ξεφυλλίσει» ηλεκτρονικά, στον υπολογιστή του το βιβλιαράκι; Δεν είναι το ίδιο νομίζω με το να το έχεις στα χέρια σου.

Θα υπάρχει πάντα ένα ποσοστό των ανθρώπων που θέλει η ζωή του να είναι αναλογική και όχι ψηφιακή. Αυτό ισχύει και τώρα σε ένα ποσοστό μέσα μας. Υπάρχουν δηλαδή κάποια πράγματα που σου αρέσουν σε ψηφιακή μορφή και κάποια άλλα που τα θες μόνο αναλογικά.

Ε: Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι φωτογραφίες. Τώρα πια όλοι τις έχουν στον υπολογιστή. Παρολαυτά υπάρχουν κάποιες που θες να τις έχεις στα χέρια σου.

Γι’ αυτό λέω ότι ένα ποσοστό της ανθρωπότητας αλλά και του καθενός μέσα του, δεν μπορεί να δεχτεί την ψηφιοποίηση της ζωής του. Η βιβλιοθήκη είναι μια βιβλιοθήκη. Παίρνεις το βιβλίο και το κρατάς. Δεν αντικαθίσταται αυτό το πράγμα. Άλλο θέμα το τι μπορεί να έχεις στον υπολογιστή σου. Ο δίσκος έχει μέσα του μία ψυχή. Από το artwork μέχρι το ηχογράφημα. Δεν νομίζω ότι μπορεί να εξαφανιστεί εντελώς αυτό. Δεν μπορώ να το φανταστώ δηλαδή, όσο σκληρά και να σκεφτώ.  

Ε: Οι δισκογραφικές εταιρίες χρειάζονται ή πρέπει να τις καταργήσουμε σιγά-σιγά;

Αυτό που νομίζω ότι χρειάζεται – και μάλλον προς τα εκεί πάμε – είναι μια εταιρία που θα ασχολείται με τον καλλιτέχνη ολοκληρωτικά. Θα ασχολείται δηλαδή με τη δισκογραφία του, με τα λάιβ του, με όλα. Η παλιάς μορφής δισκογραφική εταιρία που πούλαγε χιλιάδες δίσκους, έβγαζε εκατομμύρια και γενικά «έλυνε και έδενε», τώρα ήδη δεν υπάρχει. Κάνουν βέβαια κάποιες απεγνωσμένες κινήσεις, αλλά… Όμως να πω ότι υπάρχουν κάποιες εταιρίες που έχουν πραγματικά εξαιρετικό προσωπικό. Εμείς σαν Τρίφωνο, αλλά και πολλοί άλλοι, ξεχωρίζουμε την Τζίνα Φουντουλάκη από την EMI. Αυτή είναι μια ψυχή που και μας έχει βοηθήσει πάρα πολύ και είναι ένα τεράστιο ατού για την ΕΜΙ. Είναι δηλαδή ένα «αναλογικό» στοιχείο, που πονάει τον καλλιτέχνη και είναι υπέρ της εταιρίας που υπάρχει αυτή η κοπέλα εκεί.

Ε: Επομένως πρέπει να υπάρχουν άνθρωποι που να ασχολούνται με αυτό το κομμάτι της δουλιάς.

Γι’ αυτό ανέφερα την Τζίνα. Πρέπει. Αν δεν υπάρχει…

Ε: Μπορεί δηλαδή ο καλλιτέχνης μόνος του να τα καλύψει όλα και να ασχολείται και με τη μουσική του;

Αν θέλει, μπορεί. Γιατί όχι; Άλλοι θα κάνουν ένα μικρότερο ποσοστό και θα έχουν και κάποιους που θα βοηθούν. Υπάρχουν άλλοι που τα κάνουν και όλα. Γιατί να μην τα κάνουν όλα; Αν έχουν την ιδέα; Γιατί όλα είναι στηριγμένα σε μια ιδέα. Αν το μυαλό τους κατεβάσει την ιδέα, γιατί να μην έχουν την άνεση να τη δείξουν στον κόσμο; Πρέπει να πάνε μέσα από την εταιρία και να τους πει «θα κάνετε αυτό, εκείνο και το άλλο»; Προσωπικά από τη μια μεριά χαίρομαι που γίνεται αυτό, από την άλλη όμως είναι κακό να εξαφανιστούν οι εταιρίες και τα δισκάδικα. Όχι μόνο το δισκάδικο της γειτονιάς που ήδη εξαφανίστηκε, αλλά και τα μεγάλα καλό είναι να συνεχίσουν να υπάρχουν. Ίσως είμαι και λίγο ρομαντικός, τι να πω;

S: Η σχέση σου με την τεχνολογία ποια είναι;

Τη λατρεύω. Χειρίζομαι πολύ καλά τους υπολογιστές. Και μουσικά προγράμματα. Μπορώ να κάνω μια παραγωγή στο σπίτι μου σε πολύ καλό επίπεδο. Κάπως έτσι κάναμε και το προηγούμενο cd. Εντάξει, γράψαμε και στο Sierra, αλλά οι προετοιμασίες πριν την παραγωγή έγιναν στο σπίτι. Στον επόμενο δίσκο θα κάνουμε αρκετά πράγματα μέσα εκεί όμως. Δηλαδή θα γραφτούν όργανα πια.

S: Στους τρεις δίσκους που έχετε κάνει μέχρι στιγμής κυριαρχούν οι διασκευές. Δυσκολεύεστε να βρείτε νέο υλικό; Σας προσεγγίζουν συνθέτες και στιχουργοί για να σας δώσουν τραγούδια; Πώς ακριβώς γίνεται;

Εμείς σαν Τρίφωνο θέλαμε να κάνουμε διασκευές. Κι εγώ προσωπικά δηλαδή το ήθελα πάρα πολύ. Νομίζω ότι τώρα έχουμε ξεπεράσει λίγο αυτό το πράγμα και έχουμε την ανάγκη να βγει καινούριο υλικό. Υλικό υπάρχει σίγουρα αρκετό. Θέλει βέβαια έντονο ψάξιμο, αλλά όσο γίνεσαι γνωστός σού έρχονται και περισσότερα πράγματα. Τώρα δηλαδή μας έρχονται πολλά και αξιόλογα πράγματα. Από αυτά, ό,τι «γυαλίζει», ό, τι μας ευχαριστεί, ό, τι νιώθουμε ότι υπάρχει λόγος να γίνει, με βάση τη δική μας κρίση, το κάνουμε. Δεν υπάρχει περιορισμός πουθενά, αλλά οι διασκευές είναι για εμάς μεγάλο θέμα. Δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Θα τονίσω και πάλι ότι δεν θεωρούμε τα τραγούδια αυτά τραγούδια άλλων. Τα θεωρούμε δικά μας τραγούδια. Με αυτά μεγαλώσαμε, αυτά ακούγαμε, αυτά αγαπήσαμε. Γιατί να μην τα τραγουδήσουμε με τον δικό μας τρόπο; Δεν υπάρχει κόντρα με κάποιους. Κόντρα με τον εαυτό μας μόνο. Προσπαθούμε να κάνουμε αυτό που μας κάνει χαρούμενους.

S: Πολλοί λένε ότι το έχουμε παρακάνει λίγο στην Ελλάδα με τις διασκευές και τις επανεκτελέσεις, ίσως λόγω του ότι είναι χαμηλά τα νερά στη δισκογραφία. Πιστεύεις ότι μία διασκευή τελικά βοηθά ένα παλιό κομμάτι να περάσει στις νεότερες γενιές; Έχεις νιώσει κάτι τέτοιο από την επαφή σου με τον κόσμο;

Βεβαίως και βοηθά προς αυτήν την κατεύθυνση μία διασκευή, αρκεί να είναι μία πραγματικά καλή διασκευή. Το έχω νιώσει πάρα πολύ από τον κόσμο αυτό. Για παράδειγμα, το «Δι’ ευχών» που κάναμε, ραδιοφωνικά δεν γνώρισε μεγάλη προσοχή γιατί οι παραγωγοί ίσως να μην το είδαν με καλό μάτι. Ε λοιπόν στα live γίνεται…, τι να σου πω; Παθαίνουμε σοκ κάθε φορά που το παίζουμε. Με τον τρόπο που το παίζουμε. Γιατί να μην υπάρχει αυτό το τραγούδι; Εξαρτάται βέβαια από το τι κίνητρο έχεις. Μπορεί να πει κάποιος, ας κάνουμε το τάδε γνωστό κομμάτι για να γίνουμε κι εμείς γνωστοί. Εντάξει, μπορεί να υπάρχει κι αυτό αλλά είναι αναλόγως την περίπτωση. Αν αυτό που κάνεις το κάνεις καλά και δεν είναι μια κατασκευή προκατ, τότε μαγκιά σου. Για μένα η διασκευή δεν είναι σημάδι ότι δεν υπάρχουν καλά τραγούδια. Εμείς επιλέξαμε να κάνουμε αυτό. Τώρα ας πούμε θα φτιάξουμε έναν δίσκο όλο με καινούρια τραγούδια. Ήρθε η ώρα, το αναζητήσαμε και αυτό και θα το κάνουμε.

S: Πολλά από τα τραγούδια σας, με αυτόν τον ιδιαίτερο τρόπο που τα ερμηνεύετε, απαιτούν από το κοινό και μια ανάλογη ατμόσφαιρα. Έχετε αντιμετωπίσει πρόβλημα με τη συμπεριφορά του κοινού στην Ελλάδα που γενικά επικρατεί μια βαβούρα στα live; Τι μπορεί να σε ενοχλήσει γενικά σε μία συναυλία;

Σε ανοιχτούς χώρους δεν με ενοχλεί τίποτα. Η αλήθεια είναι ότι στο Σπίτι Τέχνης που είχαμε ξεκινήσει, ερχόντουσαν 200 άτομα, τα οποία ήξεραν γιατί ήταν εκεί και τι θα άκουγαν και άκουγες ακόμη και τον εξαερισμό! Εκεί σου δίνει δώρο ο άλλος την προσοχή του. Σίγουρα υπάρχουν στιγμές – και στο Zoom και στο Ζυγό με την Πρωτοψάλτη και αλλού – που δημιουργείται θόρυβος. Όπου υπάρχει τραπέζι, ποτό, τσιγάρο, πιάτο, πιρούνι κλπ, ε τι θα κάνει ο άλλος; Και πάλι όμως αυτό δεν μας πειράζει. Το θέμα είναι σε αυτούς τους χώρους να κάνεις τον κόσμο να περάσει ευχάριστα.

Ε: Το λέμε επειδή έχει και κάτι μυστηριακό η τριφωνία και εκεί χρειάζεται μια αφοσίωση.

Νομίζω ότι όταν έρχεται αυτή η στιγμή, κάτι γίνεται και μας δίνουν το «χώρο».

S: Πράγματι τραβάτε την προσοχή του ακροατή με τον τρόπο που ερμηνεύετε, οπότε δεν νομίζω ότι έχετε φτάσει ποτέ στο… αμήν με τη βαβούρα, έτσι;

Υπάρχουν σε κάποια μέρη χώροι που δεν είναι σωστά δομημένοι για live, δεν έχουν τη σωστή διαρρύθμιση. Μπορεί δηλαδή ένα μαγαζί να έχει ας πούμε σχήμα «Γ» και να είναι ο άλλος πίσω από την κολώνα και να μην σε βλέπει και καθόλου. Ε τι θα κάνει αυτός ο άνθρωπος, δεν θα μιλήσει στον διπλανό του; Μέσα σε αυτό το χώρο πρέπει να τα δέχεσαι όλα. Δεν μπορώ να κρίνω κανέναν επειδή μιλάει ή δεν κάνει ησυχία. Εντάξει, βγήκε ο άνθρωπος, δεν είμαστε και σε θέατρο… Ναι μεν να υπάρχει κάποιος σεβασμός και κάποια κατανόηση, αλλά ως εκεί.

S: Πάνω σε αυτό, στη συμπεριφορά του κοινού και στους χώρους που φιλοξενούν live, έχεις δει διαφορές με το εξωτερικό; Γιατί πολλοί λένε ότι εδώ στην Ελλάδα είμαστε λίγο «κάφροι», ενώ έξω υπάρχει άλλη αντιμετώπιση.

Εντάξει, λίγο κάφροι είμαστε (γέλια)…

Ε: Είναι και άλλοι χώροι όμως έξω.

Αντίστοιχους χώρους μπορείς να βρεις παντού. Εγώ παρομοιάζω μία δική μας μικρή μουσική σκηνή με τα blues club και τα jazz club στην Αμερική. Τα οποία όμως έχουν ένα άλλο χρώμα γιατί υπάρχει και μία άλλη νοοτροπία εκεί.

S: Η λογική της «σεζόν» που λέμε, σε πειράζει; Ότι δηλαδή είναι ας πούμε το Τρίφωνο στην Αθήνα το χειμώνα και παίζει κάθε Παρασκευή και Σάββατο σε ένα μαγαζί επί δύο ή τρεις μήνες. Σε κουράζει αυτό καθόλου; Γιατί νομίζω ότι στο εξωτερικό δεν ισχύει αυτό.

Υπάρχει και αυτό παντού. Οι αντίστοιχες μεγάλες σκηνές που έχουμε εδώ, στην Αμερική είναι στο Λας Βέγκας. Έχουμε ας πούμε εμείς εδώ τη Χαρούλα (σ.σ. Αλεξίου), εκεί έχουν τη Σελίν Ντιόν. Η οποία εμφανίζεται σε ένα μεγάλο μαγαζί όλη τη σεζόν. Ας μην ξεχνάμε ότι η Ελλαδίτσα μας είναι σαν να λέμε μία πολιτεία των ΗΠΑ (σε αναλογίες μεγέθους κλπ).

Ε: Ναι, αλλά ποια πολιτεία είμαστε; Είμαστε Λας Βέγκας;

Είμαστε Λας Βέγκας! Είμαστε Λας Βέγκας με λίγο Ακρόπολη (γέλια). Είμαστε λίγο… show. Όχι, σοβαρά τώρα, έχουμε εκπληκτικούς ανθρώπους εδώ πέρα, οι οποίοι όμως πνίγονται σε μια κατάσταση όπως είπαμε και προηγουμένως.

S: Από όσα έχουμε πει μέχρι τώρα νομίζω ότι είσαι αισιόδοξος σχετικά με τη μουσική και το μέλλον του τραγουδιού στην Ελλάδα. Δεν πιστεύεις δηλαδή αυτό που λέμε ότι περνάει κρίση το τραγούδι τα τελευταία 15 χρόνια.

Αισιόδοξος είμαι γενικά. Σχετικά με το τραγούδι, πιστεύω ότι πάντα βγαίνουν καλά τραγούδια. Και όσο βγαίνουν καλά τραγούδια δεν υπάρχει κρίση για μένα.

S: Άρα και τις «χρυσές εποχές» του ’60 και του ’70 έβγαιναν και άσχημα πράγματα, έτσι;

Ναι βέβαια. Απλά ξέρεις τι γίνεται; Εκείνες τις δεκαετίες οι κοινωνίες είχαν ανάγκη να ακούσουν κάτι το πολύ «γειωμένο» και σταθερό. Δηλαδή μία εξαιρετική μελωδία ή έναν εξαιρετικό στίχο ή μία εξαιρετική ερμηνεία. Να το νιώσουν πραγματικά… Κάτι έγινε από το ’80 και μετά…

Ε: Η πλατίνα…

Ήρθε η πλατίνα στη ζωή μας, ποιος θα κάνει πλατινένιο δίσκο και μετά οι ραδιοφωνικοί σταθμοί που ήθελαν να διαφημίσουν, ήρθαν οι διαφημιστικές εταιρίες κλπ.

S: Υπάρχει κάποιο παράξενο περιστατικό που να σου έχει συμβεί σε κάποια συναυλία και να το θυμάσαι;

Σε μια συναυλία ο Δημήτρης Υφαντής έλεγε ένα ανέκδοτο που έπρεπε να το πει με κρητική προφορά και έκανε το εξής: άρχιζε να το λέει με κρητική προφορά και κατέληγε μονίμως να το λέει με κυπριακή! Εγώ είχα διαλυθεί από τα γέλια! Ο Δημήτρης λέει πολύ ωραία ανέκδοτα. Αυτό ήταν κάτι ξεχωριστό. Ένα άλλο που μου έχει μείνει ήταν όταν είχαμε κάνει μία συναυλία σε ένα θεατράκι, σε ένα μέρος περίπου 8 χιλιόμετρα από το Αντίρριο και από το πρώτο τραγούδι δεν πίστευα τον κόσμο! Ένιωθα δηλαδή ότι έκανε συναυλία ο κόσμος! Είχαμε μείνει πραγματικά έκπληκτοι με το πόσο συμμετείχε ο κόσμος, το πόσο χαιρόταν να ακούει αυτό που του δίναμε. Ήταν όνειρο! Από τις καλύτερες βραδιές που έχουμε κάνει.

Ε: Κάτι καλό που άκουσες τελευταία και σου έκανε εντύπωση; Κάτι που ακούς αυτήν την περίοδο;

Αυτό που έχω «ανακαλύψει» εδώ και 2-3 χρόνια είναι ότι βγαίνουν συγκροτήματα από την Πάτρα – και από άλλα μέρη βεβαίως, αλλά κυρίως από εκεί – που κάνουν τραγούδια με ξένο στίχο και έχουν εκπληκτικό επίπεδο. Δεν θυμάμαι ονόματα για να σου πω ακριβώς, αλλά θυμάμαι ότι μου έδωσε μια φίλη δύο cd από το Soundwave Festival και άκουσα εκπληκτικά πράγματα.

Ε: Υπάρχουν πλέον πολλά γκρουπάκια και πολλοί καλλιτέχνες με ξένο στίχο, έτσι; Όπως είναι η Μόνικα για παράδειγμα.

Ναι, πράγματι. Προσωπικά επειδή έχω μεγαλώσει στο εξωτερικό, το βρίσκω εξαιρετικό που το κάνουν Έλληνες αυτό και είμαι πεπεισμένος ότι πρέπει να υπάρχει κιόλας, γιατί έτσι έχουμε και μια επαφή με το εξωτερικό. Θα ήθελα όμως αυτά τα παιδιά που μπορούν να κατεβάσουν τόσο καλές ιδέες, να ασχοληθούν λίγο και με το ελληνικό τραγούδι. Εφόσον έχουν αυτό το ροκ και γενικά το ξενόφερτο στοιχείο μέσα τους, να ασχοληθούν λίγο και με τον ελληνικό στίχο. Πιστεύω βέβαια ότι είναι δύσκολο αυτό. Να κάνεις καλή ελληνική μουσική σήμερα είναι πολύ δύσκολο. Πολύ πιο εύκολα είναι τα πράγματα με τον ξένο στίχο. Το να κάνεις σημερινή, σύγχρονη ελληνική μουσική, να προτείνεις κάτι και να τραβήξει το ενδιαφέρον, είναι πάρα πολύ δύσκολο.

Ε: Δεν έχεις ακούσει δηλαδή κάτι αντίστοιχο με αυτό που περιγράφεις ;

Όλοι οι καινούριοι – όταν λέω καινούριοι εννοώ τα τελευταία 10 χρόνια – στο «έντεχνο» γράφουν καλά τραγούδια. Όλοι από αυτό το χώρο κατά καιρούς έχουν βγάλει ενδιαφέροντα πράγματα τα οποία πολλές φορές ξεπερνούν το «μέσο όρο» ας πούμε. Δεν ξεχωρίζω κάποιον από όλους αυτούς, όχι για να είμαι «πολιτικά σωστός», αλλά επειδή πραγματικά όλοι μου αρέσουν. Δεν γίνεται οι στιγμές αυτών των ανθρώπων που κατάφεραν να συντονίσουν την ψυχή τους με το σώμα τους, με τον κόσμο, με το περιβάλλον τους, με την εποχή τους και να βγάλουν ένα όμορφο τραγούδι να μην σου αρέσουν, ούτε να ξεχωρίσεις κάποιον. Πραγματικά κατά καιρούς όλοι το έχουν κάνει αυτό, αν και είναι δύσκολο να το κάνεις. Η αλήθεια είναι ότι μουσικά δοκιμαζόμαστε, όχι στιχουργικά. Στιχουργικά κάνουμε εκπληκτικά πράγματα, δεν παιζόμαστε!

S: Πιστεύεις ότι τα παιδιά αυτά που κάνουν αγγλόφωνο τραγούδι κρύβουν ενδεχομένως την αδυναμία τους στον ελληνικό στίχο πίσω από τα αγγλικά;

Αυτό που είπα και προηγουμένως. Είναι πολύ δύσκολο να κάνεις σύγχρονο ελληνικό τραγούδι, με ελληνικό στίχο. Όπως έκανε δηλαδή τομή ο Θεοδωράκης, ο Χατζιδάκις και όλη εκείνη η γενιά συνθετών, το να κάνεις μουσική που χαρακτηρίζει την εποχή σου ή καταγράφει ή και περιγράφει την εποχή σου, είναι δύσκολο.

Ε: Δεν βρίσκεις δηλαδή κάποιον σύγχρονο συνθέτη που, όχι να φτάνει τον Θεοδωράκη και τον Χατζιδάκι, αλλά να ξεχωρίζει;

Υπάρχουν πάρα πολλοί. Όπως και τραγουδοποιοί πολλοί.

S: Μήπως είμαστε στην εποχή των τραγουδοποιών;

Όχι, δεν νομίζω. Υπάρχουν και συνθέτες. Απλά ίσως όλοι εμείς έχουμε «αποσυντονιστεί» - και αυτό μπορεί να γίνει για πολλούς λόγους, όπως για τα χρήματα, για να ζήσουμε καλά ή πολύ καλύτερα κλπ. Δηλαδή οι συνθέτες των δεκαετιών του ’60 και του ’70 είχαν το πιανάκι τους, το μολύβι τους στην παρτιτούρα και αυτό ήταν! Δεν είχαν τα δύο αυτοκίνητα, το μεγάλο σπίτι και το "look" που πρέπει να δείχνει ο συνθέτης και όλα αυτά. Θα το πω και πάλι. Είναι δυνατόν να μην υπάρχουν ταλαντούχα άτομα; Δεν είναι δυνατόν!

Ε: Δεν είναι δύσκολο όμως να ζήσει κάποιος από τη μουσική;

Μα γιατί, κάποιος που έχει ένα μανάβικο και δεν κυνηγάει τα λούσα ή να χρεώνεται με άχρηστα δάνεια, κι αυτός δεν μπορεί να ζήσει καλά; Κάπως έτσι είναι και στη μουσική τα πράγματα. Δεν αλλάζει κάτι στην ουσία. Όλοι είμαστε στα ίδια περίπου. Αυτό που αλλάζει είναι η αισθητική μας. Εντάξει, φυσικά και δεν τα ξέρω όλα, απλά πειραματίζομαι, ψάχνω κι εγώ. Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι εγκλωβιζόμαστε και μάλλον άδικα. Ακούμε ό, τι φωνάζει και χάνουμε αυτό που ψιθυρίζει, το οποίο πολλές φορές μας λέει ποιο είναι το σωστό. Προτιμάμε όμως αυτό που φωνάζει, που μας τρομάζει, μας παρασύρει. Εντάξει… life is beautiful!

Ε: Μα τι θετικός άνθρωπος! Τι σας ταϊζουν στην Αμερική; (γέλια)

Το πρώτο γάλα εδώ το ήπια. Eδώ, στην Αμοργό! Με τη γιαγιά μου την Πλητώ που είχε την κατσικούλα της και το γάλα της. Σαν τώρα τα θυμάμαι όλα αυτά! Έχω έντονες εικόνες. Θυμάμαι που έπιασα δύο αρσενικά λαγουδάκια και τα έβαλα μέσα στα θηλυκά και έγινε χαμός…

Ε: Σε κυνήγαγε η γιαγιά;

Ε μετά από ένα μήνα (γέλια)… «Τι έκανες Νικολιώ!»…      

Νίκο σε ευχαριστούμε πάρα πολύ και σου ευχόμαστε ό, τι καλύτερο.

Κι εγώ σας ευχαριστώ, να είστε καλά!

info: Το Τρίφωνο  συμμετέχει στο εορτασικό πρόγραμμα που επιμελήθηκε η Λίνα Νικολακοπούλου για τα 40 χρόνια της ιστορικής μπουάτ Zoom. Κάθε Παρασκευή & Σάββατο το Τρίφωνο, η Μελίνα Τανάγρη και το "Δίδυμο" συμπράττουν στη σκηνή του Zoom (ώρα: 22.30). Το ίδιο σχήμα, κάθε Δευτέρα και Τρίτη, υποδέχεται έναν καλλιτέχνη ειδικά καλεσμένο για την κάθε βραδιά (ώρα έναρξης: 22.00). Οι Τετάρτες είναι αφιερωμένες στην ποίηση όπου διαβάζονται ποιήματα παρουσία του τιμώμενου ποιητή (εφόσον είναι εν ζωή), ενώ μελοποιημένη ποίηση ερμηνεύει το Τρίφωνο (ώρα: 21.00). Είσοδος: 15 € με ποτό. Διεύθυνση: Κυδαθηναίων 39 Πλάκα (πρόσβαση από μετρό "Ακρόπολη"). Τηλ: 210- 3225920