«Κωστή, πάμε Bruce Springsteen;», έσκασε το μήνυμα από μία καλή φίλη το φθινόπωρο του 2023, όταν το «Αφεντικό» ανακοίνωσε το νέο ευρωπαϊκό σκέλος της μεγάλης του περιοδείας, μαζί με τους πιστούς συντρόφους του από την E Street Band. Είχαν προηγηθεί οι διθυραμβικές κριτικές όσων τον είχαν δει πρόσφατα, κάνοντας λόγο για μία συναυλιακή εμπειρία που όμοιά της δεν υπάρχει.
Δεν ήθελα και πολύ για να πω το «ναι». Και αν το Μιλάνο και το στάδιο San Siro ήταν ο αρχικός μας στόχος, τα εισιτήρια κλείστηκαν τελικά για την παραμυθένια Πράγα το Μάιο του ‘24. Ας είναι καλά και η ευνοϊκή προς το ευρώ ισοτιμία!
Οι μήνες πέρασαν, εμείς πήγαμε μέχρι την Πράγα, αλλά η συναυλία δεν έγινε ποτέ, ελέω προβλημάτων στη φωνή του Bruce. Το ραντεβού ανανεώθηκε για φέτος στις 15 Ιουνίου. Τα εισιτήρια φυλάχθηκαν ως κόρη οφθαλμού —ούτε σκέψη για refund— και απλώς περιμέναμε.
Fast forward στις 15 Ιουνίου, λοιπόν, στην ειδυλλιακή αλλά με ενοχλητική κουφόβραση Πράγα και στην άπλα του παλιού αεροδρομίου Letňany, όπου ο Bruce Springsteen θα χάριζε τις μουσικές του σε 60.000 κόσμου. Το προ-συναυλιακό τελετουργικό περιελάμβανε σουλάτσο και χάζεμα στα κυριολεκτικά δεκάδες stands, μεγάλες ουρές για ένα μπλουζάκι από το επίσημο merch και μπόλικη παρατήρηση των ανθρώπων γύρω σου: ανθρώπων από όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, κυρίως μέσης ηλικίας και άνω, με την κοινή προσμονή και ενδιαφέρον στα μάτια τους. Κάποιοι δείχναν με καμάρι το πολυκαιρισμένο μπλουζάκι που φορούσαν, αγορασμένο από την περιοδεία για το “Born To Run” 40 χρόνια πριν. Κάπου εκεί εμείς λουφάξαμε και περιμέναμε να δούμε πόσο θα μιλήσει στις Millenial καρδιές μας ένας καλλιτέχνης που καθόρισε τη μουσική μισό αιώνα πριν.
Λίγο μετά τις 19:30 και με τα πρώτα γκρίζα σύννεφα να συγκεντρώνονται από πάνω μας, ο Bruce και η μουσική του… κουστωδία ανέβηκαν στη σκηνή, μέσα σε κραυγές ενθουσιασμού.
Λες και τον επηρέασε η μουντίλα του καιρού, επέλεξε να ξεκινήσει με μία διασκευή στο “Summertime Blues” του Eddie Cochran, έναν από τους rock n’ roll ήρωες του που «ξεπατίκωσε» ως έφηβος στην επαρχία του New Jersey, τότε που έψαχνε λεφτά για να αγοράσει την πρώτη του κιθάρα.
Αυτό ήταν. Από το πρώτο τραγούδι καταλάβαμε ότι ο Springsteen ανέβηκε στη σκηνή για να μας παρασύρει σε ένα συναρπαστικό ταξίδι γεμάτο μουσική, εικόνες, συναισθήματα, μηνύματα, ένα ταξίδι απόλυτα μελετημένο μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια, που ωστόσο θα το έκανε να μοιάζει πηγαίο και αυθόρμητο. Όλα αυτά πλαισιωμένα από υπερταλαντούχους μουσικούς, που θα έδιναν τον καλύτερό τους εαυτό, με μεγάλη εκφραστική ελευθερία που ωστόσο δεν θα έβγαινε στιγμή εκτός των ορίων που επιτάσσει το καλλιτεχνικό όραμα του μπροστάρη Springsteen. Έτσι επέτασσε πάντα το όραμά του, έτσι θα γινόταν και τώρα.
Επόμενο τραγούδι το “Land Of Hopes And Dreams”, με το οποίο βάφτισε και το φετινό σκέλος της περιοδείας του. Η επιλογή έχει να κάνει σαφώς με την οξεία κριτική στις πολιτικές του Ντόναλντ Τραμπ, την οποία ασκεί από όπου σταθεί και όπου βρεθεί τελευταία. «Η Αμερική που αγαπώ, η Αμερική για την οποία έχω τραγουδήσει, αυτός ο φάρος ελπίδας και ελευθερίας εδώ και 250 χρόνια βρίσκεται τώρα στα χέρια μίας ανίκανης και προδοτικής κυβέρνησης», είπε με σταθερό και σίγουρο τόνο, ζητώντας μας να σταθούμε μαζί του υπέρ της δημοκρατίας και κατά του απολυταρχισμού, να ενωθούμε και να υψώσουμε τις φωνές μας για την ελευθερία. Και έπειτα μας χάρισε το “Death To My Hometown”, ένα τραγούδι με ανεβαστικό ύφος και επαναστατική διάθεση για την οικονομική κρίση και την αποβιομηχανοποίηση του 2008, που έμελλε να στρώσει το χαλί για το λαϊκισμό και το μίσος.
Στο “Rainmaker”, ένα τραγούδι του 2020 με το οποίο στηλιτεύει επίσης το «θαυματοποιό» Τραμπ, τα μολυβένια σύννεφα ανταποκρίθηκαν και, λες και ήταν προγραμματισμένα, άρχισαν να μας ραίνουν με βροχή! Ακόμα και η φύση παραδόθηκε, λοιπόν, στα προστάγματα του «Αφεντικού», και όλο το κοινό παρασύρθηκε πλέον οριστικά από τη δύναμη της στιγμής.
Στα “The Promised Land” και “Hungry Heart” ξεκίνησαν τα πρώτα παιχνιδίσματα με το κοινό, καθώς ο Bruce χάρισε τη φυσαρμόνικά του σε ένα κοριτσάκι και πήδηξε κάτω από τη σκηνή, αγκαλιάζοντας και δίνοντας το χέρι στους υπερτυχερούς που βρέθηκαν στην πρώτη σειρά. Κάπου είδαμε και μια μεγάλη ελληνική σημαία από τα video wall! “Everybody’s got a hungry heart!” τραγουδούσαμε με μία φωνή, ενώ εκείνος συγκινημένος έτεινε το μικρόφωνο προς το μέρος μας και μας άκουγε. Σε διάφορα άλλα σημεία του live, μας γυρνούσε την πλάτη και στρεφόταν προς το βάθος της σκηνής. Εμείς βλέπαμε από τις κάμερες τη γεμάτη ευχαρίστηση έκφρασή του, ενώ απευθυνόταν στους μουσικούς του με δεκάδες χιλιάδες πλήθους στο κενό από πίσω. Απλό αλλά πολύ δυνατό κινηματογραφικό εύρημα.
Με την μπάντα τα παιχνιδίσματα άρχισαν από το πρώτο κομμάτι, ιδίως με τον κιθαρίστα Steve Van Zadt, αδελφικό φίλο του Springsteen και ακρογωνιαίο λίθο των E Street Band. Ο Van Zadt, με το χαρακτηριστικό «πειρατικό» του look και τα μικρά σαρδάμ του στα φωνητικά, έδωσε έναν τόνο αυθεντικότητας και χιούμορ στην αψεγάδιαστη εμφάνιση της μπάντας. Πολύ σημαντική θέση είχε και ο σαξοφωνίστας Jake Clemons, αντικαταστάτης του θείου του Clarence Clemons, ενός καλλιτέχνη μεγάλου διαμετρήματος (κυριολεκτικά και μεταφορικά) και επίσης αδελφικού φίλου του Springsteen, που έφυγε από τη ζωή το 2011.
Όμως, κομμάτι του υπερθεάματος δεν ήταν μόνο ο Bruce, o Steve και ο Jake. Στο πιάνο απολαύσαμε τη δεξιοτεχνία του Roy Bittan (του «Καθηγητή», όπως χαϊδευτικά τον αποκαλούν οι συμπαίκτες του), στην κιθάρα τα παθιασμένα, «κοφτερά» solo του πιστού Nils Lofgren, στο μπάσο τη ρυθμικότητα του Garry Talent και στα ντραμς την ακρίβεια και τα γεμίσματα του Max Weinberg. Φυσικά, στο προσκήνιο βρέθηκε, με την κιθάρα και τα φωνητικά της, και η Patti Scialfa, που με τη μεγάλη μουσική της παιδεία κέρδισε επάξια μία θέση στην μπάντα —και τελικά και μία θέση πλάι στον Bruce ως σύντροφος ζωής, στυλοβάτης και αυτή του μεγάλου project που λέγεται E Street Band. Όλοι οι παραπάνω, μαζί με τους ξεχωριστούς session μουσικούς που συνοδεύουν το συγκρότημα σε εκατοντάδες συναυλίες, χάρισαν ένα σύνολο απόλυτα δεμένο.
Η θρυλική εισαγωγή με τη φυσαρμόνικα μάς οδήγησε στο “The River”. Αισθαντικό, μελαγχολικό, ανατριχιαστικό, με το κοινό να τραγουδά κάθε στίχο. Λίγο αργότερα το “Long Way Home” αφιερώθηκε σαν μια «προσευχή για τη χώρα μου» και το “House Of A Thousand Guitars” παίχτηκε σε ακουστική μορφή, με αναφορά στις πορείες διαμαρτυρίας “No Kings Day” που είχαν γίνει την προηγούμενη μέρα στις ΗΠΑ και με μια υπενθύμιση ότι «στο τέλος-τέλος, κάποιες φορές το μόνο που έχουμε είναι ο ένας τον άλλον». Ασυναίσθητα κοιτάξαμε μια αμερικανική σημαία που κυμάτιζε άγρια, πλάι σε μια τσέχικη, στο πάνω-πάνω μέρος του stage, δεκάδες μέτρα πάνω από το έδαφος.
«Πάντα προσπαθώ να είμαι ένας καλός εκπρόσωπος της Αμερικής, της χώρας για την οποία τραγουδώ εδώ και μισό αιώνα», παραδέχτηκε ο Springsteen. Πριν το “My City Of Ruins”, μας μετέφερε τα λόγια του μεγάλου James Baldwin: “In this world, there isn’t as much humanity as one would like, but there’s enough”.
Κάτι που έγινε εμφανές από την πρώτη νότα ήταν το πόσο λίγο βασίστηκε το σόου στην εικόνα. Στις γιγαντοοθόνες βλέπαμε μόνο τον Springsteen και τα μέλη της μπάντας, χωρίς κανένα γραφιστικό, κανένα pre-rendered βίντεο, τίποτα. Όλη η εμπειρία ήταν εστιασμένη στον ήχο και στους ανθρώπους που τον παράγουν, πράγμα σπανιότατο για συναυλία του σήμερα. Στα σημεία όπου ο Bruce μιλούσε τα λόγια του εμφανίζονταν στα τσέχικα με υπότιτλους, δείχνοντας ξεκάθαρα το πόση έμφαση δίνει και στο πολιτικό κομμάτι των εμφανίσεών του.
Στα highlight του πρώτου μέρους της συναυλίας ήταν φυσικά η ατμοσφαιρική ερμηνεία του “Because The Night”, που είχε γράψει ο Bruce μαζί με την Patti Smith, το ατέλειωτο sing-along στο “The Rising” και το καταιγιστικό κλείσιμο του “Thunder Road”.
Το δεύτερο μέρος της συναυλίας ήταν μεγαλο encore εφτα κομματιών. Λες και ήξερε ποια κομμάτια προσμονούσαμε περισσότερο, ο Bruce μάς έδωσε στο καπάκι το “Born In The USA” (αξεπέραστη η εισαγωγή με το ρυθμό να τον δίνει το ταμπούρο στα ντραμς!), το “Born To Run” (άντε πάλι τα sing alongs!), το “Bobby Jean” και φυσικά το “Dancing In The Dark”, όπου 60.000 κόσμου επιστρέψαμε μια τελευταία, τεράστια «μπάλα» ενέργειας προς τη σκηνή. Στο μεταξύ, ο ήλιος μόλις είχε αρχίσει να πέφτει και η βροχή είχε κοπάσει λίγο. Οπότε, χορέψαμε στο… μισοσκόταδο, με ένα από τα ωραιότερα hits της δεκαετίας του ‘80.
Δυόμιση ώρες είχαν περάσει και σιγά-σιγά έπρεπε να φτάσουμε στο τέλος. Αυτό ήρθε με μία γλυκόπικρη ερμηνεία του “Tenth Avenue Freeze-Out”, όπου παρουσιάστηκαν τα μέλη της μπάντας, την ίδια στιγμή που στην οθόνη εμφανίζονταν παλιές φωτογραφίες του αδικοχαμένου Clemons, αλλά και του πληκτρά Danny Federici, που έφυγε το 2008 μετά από τριετή μάχη με καρκίνο του δέρματος.
Και επειδή ο Bruce ξέρει να τιμά όχι μόνο τους ανθρώπους που στήριξαν το όραμά του αλλά και τους μουσικούς του μέντορες, έκλεισε τη βραδιά με μία σπιντάτη, ξέφρενη ερμηνεία του “Twist And Shout” των Top Notes και μία συναισθηματική ερμηνεία του “Chimes Of Freedom” του Bob Dylan.
Φεύγοντας από το συναυλιακό χώρο και στη μία ώρα που φάγαμε μέχρι να μπούμε παστωμένοι σε κάποιον συρμό του μετρό, κάναμε τον αναγκαίο απολογισμό με τη φίλη. Και πού καταλήξαμε; Ότι είδαμε πράγματι μία από τις πιο αυθεντικές, άρτιες και γεμάτες συναυλίες που θα δούμε στη ζωή μας, από έναν καλλιτέχνη αφοσιωμένο σε αυτό για το οποίο προορίζεται. Έναν καλλιτέχνη κιμπάρη, που αναγνωρίζει ότι το 50% του θρύλου του το οφείλει στον ίδιο, αλλά το υπόλοιπο 50% το οφείλει αλλού: στους πιστούς του συνεργάτες και σε εμάς, τους ανθρώπους που διαχρονικά λαμβάνουμε τα μηνύματά του. Ένα «Αφεντικό» που δεν μας διαφεντεύει με αλαζονεία και σταριλίκια, αλλά με ταλέντο και καθαρή ψυχή.
Τελικά, ναι, ένας τέτοιος καλλιτέχνης δεν γίνεται να μη μιλήσει στις καρδιές των ανθρώπων, είτε είναι 30, είτε είναι 90, είτε 10. Το μόνο που χρειάζεται είναι να σταθούν μπροστά του και να αφεθούν.
Setlist - Bruce Springsteen
- Summertime Blues
- Land of Hope and Dreams
- Death to My Hometown
- Lonesome Day
- My Love Will Not Let You Down
- No Surrender
- Rainmaker
- Darkness on the Edge of Town
- The Promised Land
- Hungry Heart
- The River
- Youngstown
- Murder Incorporated
- Long Walk Home
- House of a Thousand Guitars
- My City of Ruins
- Because the Night
- Human Touch
- Wrecking Ball
- The Rising
- Badlands
- Thunder Road
- Born in the U.S.A.
- Born to Run
- Bobby Jean
- Dancing in the Dark
- Tenth Avenue Freeze-Out
- Twist and Shout
- Chimes of Freedom
Οι φωτογραφίες ανήκουν στον Κωστή Κοτσώνη και στο mixgrill.gr.